PROGRAM GELİŞTİRME

Eğitim:

Doğduğumuz andan ölüme kadar olan süreçtir. Eğitim kurumlarına bakılırsa aile, yakın akraba/akran grupları, okul öncesi, ilkokul, üniversite, iş… Eğitim yaşam boyu sürer. Eğitim istendik davranış değişikliklerini destekler. Eğitimin işlevleri, bireyin toplumsallaşmasını sağlar, yaşadığı toplumdaki değerleri ve kuralları öğretmeyi amaçlar. Eğitim/öğretim belli bir plan dahilinde kasıtlı olarak yapılan eğitimdir. 

Formal Eğitim: Önceden hazırlanmış bir program çerçevesinde, planlı ve amaçlı olarak, öğretim yoluyla yapılan eğitime formal eğitim denilmektedir. Formal eğitim, örgün ve yaygın eğitim olmak üzere iki şekilde gerçekleştirilmektedir. Örgün eğitim, belli bir yaş grubundaki bireylere, ilgili eğitim sisteminin önceden tespit edilmiş amaçlarına uygun olarak hazırlanmış eğitim programlarıyla okul ortamlarında düzenli olarak verilen eğitimdir. Üç boyutu vardır;

• Belli bir yaş grubunda olan öğrencilerden oluşması,
• Önceden belirlenmiş amaçlara uygun eğitim programı olması ve
• Yetenek düzeylerinin normal dağılım göstermesi (homojen olması)
• Okul ortamında düzenli bir eğitimin yapılmasıdır.

Yaygın eğitim ise, örgün eğitim sistemine hiç girmemiş, bu sistemin herhangi bir kademesinde bulunan veya bu kademelerinden birinden ayrılmış kişilere ilgi ve ihtiyaç duydukları alanlarda verilen bir eğitimdir.  

İnformal Eğitim: Formal eğitim gibi belli hedef ve davranışları olmayan, planlı ve programlı olarak yapılmayan bir eğitimdir. İnsanların sokakta, evde, işyerinde kısacası yaşamın içinde gelişi güzel bir şekilde öğrendikleri bilgiler İnformal eğitim olarak adlandırılmaktadır. İnformal eğitimde tesadüfilikte olabildiği için, bilgiler her zaman için eğitsel bir değere sahip olmayabilir.

PROGRAM GELİŞTİRME SÜRECİNİ ETKİLEYEN EĞİTİM FELSEFESİ AKIMLARI

                   (Öğretmen Merkezli)                                             (Öğrenci Merkezli)

Program Geliştirmenin Tarihi Temelleri: Sofistler göze bakmaktadır. Sofistler sayesinde eğitim felsefeden ayrılmıştır. Taba ve Tyler program geliştirmede akılcı, mantıklı ve sistematik bir yaklaşım izlemiştir.

Program Geliştirmenin Toplumsal Temelleri: Öğretim-eğitim programlarının öğeleri toplumsal temellere uymak zorundadır, ters düşmemelidir.

Program Geliştirmenin Felsefi Temelleri: Felsefe bizlere her zaman her konuda idealini savunuyor. Felsefe bir eğitim programının kendi içinde tutarlı olmasını yardımcı oluyor.

Program Geliştirmenin Psikolojik Temelleri: Ders süreleri psikolojiden yararlanılarak belirlenmektedir. Eğitimin nasıl yapılacağına dair ders süreleri/sınıfın fiziksel durumu bunların hepsi psikolojiden temellerden faydalanılır.

Program Geliştirmenin Ekonomik Temelleri: Her geliştirilen program ekonomiye bağlıdır. Öğrenimi teknolojik destekli yapmalıyız bunun maddi kaynağı olmalı. Koç/Bilgi/Sabancı üniversiteleri felsefe vb. bölümü yoktur sebebi ise toplumda bu tarz kalifiye elemanlara ihtiyaç yoktur. Piyasadan talep yoktur.

PROGRAM GELİŞTİRME:

Okul içinde ve okul dışında milli eğitimin ve okulun amaçlarını etkinliklerle gerçekleştirmek üzere düzenlenen içerik ve etkinlik ve değerlendirmeye yönelik koordine çabaların tümü. Hedef, içerik, öğrenme – öğretme süreci ve değerlendirme öğeleri arasındaki dinamik ilişkiler bütünü.

Eğitim Programı: Bir eğitim kurumunun çocuklar, gençler ve yetişkinler için sağladığı milli eğitimin ve kurumun amaçlarının gerçekleştirilmesine dönük tüm eğitim faaliyetleri. Öğrenene, okulda ve okul dışında planlanmış etkinlikler yoluyla sağlanan öğrenme yaşantıları düzeneği de diyebiliriz

.

Öğretim Programı: Bir dersin okulda ve okul dışındaki öğretimi ile ilgili tüm etkinliklerinin düzenlendiği yapıdır. Bir derste öğrencilerin ulaşacağı hedefleri, hedeflerin kapsadığı davranışları, davranışları kazandırmak üzere düzenlenecek eğitim durumlarını ve davranışların ne derece kazanıldığını ortaya koyabilecek sınama durumlarını kapsayan gelişmeye açık ve çok yönlü etkileşim içinde olan öğeler bütünüdür. Öğretim programının kapsaması gereken üç temel öğe, hedefler, eğitim durumları ve değerlendirmedir. Öğretim programının öğretme- öğrenme sürecine en önemli katkısı; öğretim sürecinin etkinliğini artırmasıdır.

• Program geliştirme operasyonel bir süreçtir. Buradan program geliştirme ile uygulamanın iç içe olduğu anlaşılmaktadır.
• Program geliştirme oldukça kapsamlı bir süreçtir. Program geliştirme ile diğer tüm faktörlerin göz önüne alınması gerekir.
• Program geliştirmede devamlılık denilince sosyo – kültürel ve bilimsel verilerin ışığı altında süreklilik göstermesidir.
• Program geliştirme bir araştırma sürecidir. Program geliştirmenin objektif verilerin elde edilmesini sağlayan uygulamalı bir araştırma sürecini gerektirdiği anlaşılmalıdır.

Program Geliştirmenin Aşamaları

1. 1.      Program geliştirme komisyonu oluşturma 
2. 2.      Çalışma planı hazırlama (komisyon için) 
3. 3.      İhtiyaç analizi yapma 
4. 4.      Aday hedefleri belirleme 
5. 5.      Aday hedefleri kesinleşmiş hedefler haline getirme ve davranışsal tanımlamaları yapma 
6. 6.      İçerik seçme ve örgütleme 
7. 7.      Eğitim durumlarını, öğrenme yaşantılarıyla belirleme
8. 8.      Değerlendirme durumlarını (ölçme ve araç yolları) belirleme
9. 9.      Programı deneme (uygulama)

10.  Program değerlendirme

11.  Program düzeltme ve sonucu raporlaştırma.

PROGRAM GELİŞTİRME SÜRECİNİN PLANLANMASI

1. 1.      Grup: Program Karar ve Koordinasyon Grubu

• Milli Eğitim Bakanlığı temsilcileri
• Program geliştirme alan uzmanı (üniversite)
• Öğretmen örgütlerinin temsilcisi
• Konu alanı uzmanları ve temsilcileri (okullardan ve üniversiteden alan öğretmenleri, kamu kurum temsilcisi, işçi-işveren temsilcisi, meslek odası birliği temsilcisi.
• Veli ve öğrenci temsilcileri

1. 2.      Grup: Program Geliştirme Çalışma Grubu

• Program geliştirme uzmanı
• Eğitimde ölçme ve değerlendirme uzmanı
• İlgili konu – alanı uzmanları (üniversiteden)
• İlgili konu – alanı öğretmenleri

1. 3.      Grup: Program Danışma Grubu:

• Eğitim felsefecisi, Eğitim Psikoloğu, Eğitim Sosyoloğu, Eğitim Ekonomisti, Eğitim Denetçisi, Eğitim Teknoloğu, Okul Yöneticisi, İletişim Uzmanı

Eğitim – Öğretim Programının Denenmesi (Uygulanması)

• Uygulamanın Planlanması: Denemenin yapılacağı zamanı ve yeri belirlemek ve uygulamanın ön hazırlığını yapmak.
• Uygulama Okullarının, Yöneticilerin, Öğretmenlerin ve Öğrencilerin Belirlenmesi: Deneyimli yöneticilerin, öğretmenlerin belirlenmesi ve uygun öğrencilerin belirlenmesi.
• Programın Tanıtılması: Denenecek programın ilgili birimlere ve kişilere tanıtımının yapılması.
• Programın Uygulanması ve Değerlendirilmesi: Değerlendirme çalışmaları için bilgi toplama. Verilerin analizi ve değerlendirme yapma.

Programın Değerlendirilme Amaçları

• Programın hedeflerine ulaşma düzeyine belirleme.
• Programın etkililiğini belirleme.
• Programdaki aksaklıkların hangi öğe ya da öğelerden kaynaklandığını belirlemek ve gerekli düzeltme çalışmalarını yapmak.
• Eğitim programlarının geliştirilmesinde değerlendirme planı, program uygulanmaya konulmadan önce hazırlanmalıdır.

PROGRAM GELİŞTİRME YAKLAŞIMLARI

A)    DERSLERE GÖRE DÜZENLENEN PROGRAM YAKLAŞIMI

(İdealizm ve Realizm felsefelerini referans alır özetle Daimicilik ve Esasiciliği savunur, öğretmen merkezlidir). Eğitim programında içerik en anlaşılır şekilde düzenlenerek, her boyutuyla öğrencilere hazır bir şekilde sunulmasıdır.

1. 1.      Konu alanı yaklaşımı: Dersi aşamalı şekilde anlatım. Evrensel değerleri ve doğruları kapsayan konular uzmanlar tarafından belirlenerek öğrencinin yaş, sınıf ve gelişim özelliklerine göre düzenlenir. Temel kaynak kitaptır öğretim sunuş yoluyla yapılır. Dersler ve konular birbirinden bağımsızdır.

1. 2.      Geniş alanlar yaklaşımı: Benzer özellik taşıyan bilgi, beceri ve duyguları kapsayan konular ve alanların bir araya getirilmesidir. Birbirini ilgilendiren bilgilerin ve etkinliklerin bir disiplinde toplanması yaklaşımıdır. Örneğin; Sosyal Bilgiler dersi Tarih, Coğrafya, Vatandaşlık Bilgisi gibi alanlarının birleşiminden oluşmuştur. İçerik yayılır.

1. 3.      Korelasyon desen yaklaşımı: Ders anlatılırken farklı derslerden/alanlardan yararlanma. Toplu öğretim modeline (bir ders ya da etkinlik merkezde, diğer dersler ve etkinliklerde buna paralel olarak düzenlenir) göre yapılan program geliştirme yaklaşımıdır. İlköğretimin birinci kademesinde mihver ders (Hayat Bilgisi, Sosyal Bilgiler, Fen Bilgisi) merkezde ve ifade ve beceri dersleri (Türkçe, Matematik, Müzik) bunun çevresinde olarak ilişkisel düzenlenir.

1. 4.      Disiplin alan yaklaşımı: Konunun uzman öğretmeni konuyu dar tutar. Kendi disiplin kavramlarından dışarı çıkmaz.

B)    AKTİVİTEYE DAYANAN PROGRAM YAKLAŞIMI

 (Pragmatizm felsefesini referans alır. İlerlemecilik ve Yeniden Kurmacılık eğitim felsefesellerini savunur, öğrenci merkezlidir yani işbirlikçi bir öğrenme söz konusudur). Öğrenmenin ancak öğrencinin öğrenmeye katılması ile gerçekleşebileceğini savunan, öğretimin devamlı ilgiler üzerine bina edildiği bir programdır.

1. 1.      Etkinliğe dayalı program yaklaşımı: Öğrenci merkezli yaklaşımdır. İçerik ve öğrenme yaşantıları öğrencilerin ilgi, yetenek ve ihtiyaçlarına göre belirlenir. Program esnektir. Önceden yapılandırılmamıştır. Öğrenciye göre düzenlendiği program geliştirme yaklaşımı. Doğruya ya da gerçeğe, öğrencilerin kendi çabaları ile etkinliklerle ulaşılır.
2. 2.      Teknolojik yaklaşım: Teknolojinin eğitim ile birlikte kullanılması gerektiğini savunur.
3. 3.      Fonksiyonel yaklaşım: Eğitim içeriğinin öğrencinin hayatında işe yarayacak bilgilerle donatılmış olması gerektiğini savunur.
4. 4.      Hümanist yaklaşım: Moslow eğitim içeriğinin öğrencilerin ihtiyaçlarını düzenlenmesini savunmuştur. Eğitimde her türlü karar bireye aittir ve eğitim öğrenci merkezli olmalıdır.
5. 5.      Açık uçlu yaklaşım: Hedefleri, içeriği, eğitim durumlarını, değerlendirmenin kısacası her şeyin öğrencilerin karar verdiği bir uygulamadır.

C) Problem Merkezli Program Yaklaşımı (Yeniden kurmacılık eğitim felsefesi hakim) Bireyin ve toplumun yaşantılarına etki eden sorunları ve çözme yollarını ele alır.

1. 1.      Sosyal süreç ve yaşantılara dayalı program: İnsanlar toplu olarak yaşadıkları için toplum sorunların çözümleri de eğitim içeriğinde yer almalıdır.
2. 2.      Çekirdek (core) program: Öğrencilerin içinde bulunduğu sosyal konumlara göre sahip oldukları ya da karşılaştıkları sorunların çözümüne yönelik eğitim yapılması gerektiğini savunmuştur. Birbiriyle ilişkili bilgi alanlarının mantıklı olarak organize edilip ve belli bir içeriğe dayalı olarak, grup tarafından kabul edilmiş ihtiyaçların öğrenciler ve öğretmenler tarafından planlanmış etkinlikleri ön plana çıkaran program yaklaşımıdır.

PROGRAM GELİŞTİRME MODELLERİ

Taba Modeli (Tümevarım yöntemi kullanılır, Amerika’da yaygın)

(Programın hangi ihtiyaçlara                                  (Hedef)                                                

cevap vereceği)

                                                                            (oto kontrol yapılır, geriye dönülerek sınanır)                                                                                                                                                                                                                                                

Tyler Modeli (İhtiyaç analizi yok ve içerikten bahsetmiyor)

                                                                  (Süzgeçler)

                                                              Eğitim Felsefesi

                                                              Eğitim Ekonomisi                                                     (Aday hedefler belirlenir)                     Öğrenme Psikolojisi                    (Kesinleşen hedefler)                                                                                         

                                                              Eğitim sosyolojisi                      

     (nasıl öğretileceği)                                                 (değerlendirme)

HEDEF:

Yetiştirdiğimiz insanda bulunmasını istediğimiz eğitim yoluyla kazandırılabilir nitelikteki özelliklerdir. Hedeflerin belirlenmesinde toplum, birey ve konu alanın gereksinimleri dikkate alınmalıdır.

Hedefler üç düzeyde ele alınmaktadır: (Dikey Boyut)

• Uzak Hedef: Ülkenin politik felsefesini yansıtan ve en genel hedeflerdir. Toplumda hakim olan politik felsefeyi yansıtır. (Yasalarla belirtilmez, yazısızdır). Fonksiyonu, yön göstermek, eğitim hizmetlerinin amaçlarını belirtmektedir. Eğitimin işgörüsünü (görevlerini) belirtir. (Politik felsefe, yazılı değil) Politik felsefemizi yansıtır; fonksiyonu yön göstermek, eğitim hizmetlerinin amaçlarını belirtmektedir. Ortaya konan uzak hedef, eğitimin genel hedefi saptanırken, yönümüzü tayin etmememizi sağlar.

• Genel Hedefler: Bir okulun işgörüsünü yansıtan hedef türüdür. (Yasalarla belirtilir, yazılıdır). Belli bir eğitim kesiminin ya da okulun genel hedefidir. Genel hedeflerde, eğitimin ürünü olarak yetişmesi istenen ideal insanın niteliklerinden oluşur. Öğretim kurumlarının değişimi/farklılaşması genel hedefleri değiştirir. Örneğin; anaokulunda ki genel hedefler ile üniversitedeki genel hedefler ister istemez farklılık gösterir. Aynı zamanda okulun türü de genel hedefleri de değiştirebilir. Örneğin; meslek lisesindeki genel hedefler ile öğretmen lisesindeki genel hedefler farklıdırlar. (Okulun eğitim felsefesi, yazılıdır). Ülkenin eğitim felsefesini yansıtır.

• Özel Hedefler: Bir derse ait öğrencide kazandırmayı amaçladığımız hedefler. Bir disiplin ya da çalışma alanı için hazırlanır. Belli bir ders ya da kurs için saptanacak özel hedeflere örnek teşkil eder. Belli bir öğrencinin yetiştirilmesi için yapılacak faaliyetlerin (Dersle alakalı) kararlaştırılmasında ve değerlendirilmesinde alanın hedefler, o işteki özel hedeflerdir.

BİLİŞSEL HEDEFLER (YATAY BOYUT)

Bloom tarafından geliştirilen ve Bloom taksonomisi olarak bilinen sınıflama bilişsel alanı altı düzeye ayırmaktadır. Bilgi, kavrama, uygulama, analiz, sentez, değerlendirme. Aşamanın en altında yer alan bilgi basamağı en alt düzeydeki zihinsel süreci, en üstteki değerlendirme ise en üst düzeydeki zihinsel süreci içermektedir. Ayrıca üstteki her basamak alttaki basamaklara dayalıdır. Örneğin; bilgi ve kavrama düzeyindeki davranışları kazanamayan bir birey uygulama düzeyindeki davranışları yapamaz. Son yıllarda taksonomiye getirilen en önemli eleştirilerden birisi de bu açıklamaya yöneliktir. Çünkü kitap yazmayan ya da sinemada rol almayan birisi de kitap ya da sinema eleştirmenliği yapabilmekte, yani sentez yapmadan değerlendirme düzeyinde davranışta bulunabilmektedir. Bireylerin zihinsel süreçleriyle ilgili olarak, okuduğunu anlaması, problem çözmesi, kavram bilgisi gibi özellikleri kapsar. Bireylerin zihindeki kimyasal bilgi kodlamasıyla ilgilidir. Örneğin; çarpım tablosunu bilme, eğitim ve öğretim arasındaki ilişkiyi açıklama, Türkiye’nin coğrafi bölgelerini sıralama.

1. 1.      Bilgi: Belli bir konuda, alanda bilgi sahibi olma, olmaya çalışma. Üçgenin konusunu bilgisini bilme/bilmeye çalışma.
2. 2.      Kavrama: Öğrendiği konuda kendi cümleleriyle ifade etme. Okuduğu paragrafa başlık, ana düşünce bulma. Üçgenin iç açılarıyla alakalı bir teoreme örnek verme. Bir teoremi kendi cümleleriyle açıklama.
3. 3.      Uygulama: Var olan bilgiyi yeni karşılaşılan bir soruna çözme, bilgiyi kavradıktan sonra yeni bir problem çözümünde kullanma. Verilen bir üçgen sorusunu formül kullanarak çözme.
4. 4.      Analiz: Bütünü parçalara ayırma. Okuma parçasını, tarih, yer, kahramanları, olaylarına göre inceleyebilme. Geometrik şekilleri sınıflandırmak.
5. 5.      Sentez: Orijinallik, özgün bir bütün meydana getirme. Geometri çözüm yöntemleriyle ilgili yeni bir yol bulma.
6. 6.      Değerlendirme: Artık bir geometrik terimle ilgili yargıya varılabilir, yorum yapılabilir, eleştire bilinir.

Bilişsel Hedef Alanları (Öğretmen Merkezli)

DUYUŞSAL HEDEFLER:

Bireylerin bir konuya, etkinliğe veya nesneye ilgi duyması, olumlu tutum sahibi olması gibi özellikleri kapsar. Sevmek, kendini adamak, ilgi duymak gibi duyusal özellikleridir. Örneğin matematik dersine ilgi duyma, Atatürk’ü saygı duyma, vatanını, milletini ve bayrağını sevme, ülke sorunlarına duyarlı olma.

1. 1.      Alma: Bir öğrencinin felsefeye karşı istekli olması, öğrenciyken bile felsefe derslerini kaçırmaması. Basın yayın organlarında yer alan felsefe haberlerini bir dikkatli izleme.
2. 2.      Tepkide Bulunma: Felsefeye karşı yapılan olumsuz eleştirilere kızma, tepkide bulunma. Tolkien hayranı birisinin Tolkien’in eserlerine yapılan eleştirilere kızması. Çevresindeki doğal güzellikleri korumaktan zevk alan bir birey.
3. 3.      Değer Verme: Partneri ya da aile toplantılarını ekerek felsefe toplantılarına, seminerlerine gitme. Cebindeki son parayı felsefe dergilerine, kitaplarına yatırma.
4. 4.      Örgütleme: Felsefeyle alakalı derneklere, web sitelerine üye olma. Bir topluluğun üyesi
5. 5.      Kişilik Haline Getirme: Çevresi, arkadaşları tarafından felsefeci, filozof olarak görülme. 

Duyuşsal Hedefler: (Öğrenci merkezlidir. Öğrencilerin ilgileri, isteklileri, beklentileri, ihtiyaçlarına yönelik hazırlanır) Duyuşsal alan ilgi, tutum, özgüven, sevme, hoşgörülü olma, zamanı etkili kullanma vb. duygu ve davranış biçimlerini ve eğimlerini kapsamaktadır. Ayrıca öğrendiğini uygun zamanda kullanıp

kullanmadığını dikkate almaktadır.

DEVİNİMSEL (PSİKO-MOTOR) HEDEF ALANLARI:

 Bireylerin bir konu ya da alanla ilgili eylemler dizisini kapsar. Kas ve sinir sistemi koordinasyonu ile ortaya çıkan davranışlardır. Beceri düzeyindeki davranışlar bu bölümde yer alır. Örneğin; resim yapma, güzel şiir okuma, voleybolda pas atma, bisiklete binme, yüzme.

1. 1.      Uyarılma: Bir cafede garsonluk yapan bir garsonun barmen olmak istemesi. Barmeninin yaptığı işleri gözlemlemesi o işi yapabileceğini düşünmesi. Barmenden, hareketlerinden etkilenerek barmen olmaya karar vermesi.
2. 2.      Kılavuzla Yapma: Bara geçen garson bir süre barmenle birlikte çalışarak espressonun coppuccinhonun vb. nasıl yapıldığını öğrenmesi. 
3. 3.      Beceri Haline Getirme: Garsonluktan barmenliğe terfi eden arkadaşımız artık kendine has bir yöntem geliştirir. Artık cafenin barmenidir. Cafede servis elemanı olarak adlandırılmaz barmen olarak adlandırılır. Artık yeni barmenimiz işinin ehli olmuştur birinin gözetimi olmaksızın barmenliği yerine getirmektedir.
4. 4.      Örüntü: Barmen arkadaşımıza bir kahve siparişi gelir fakat o kahve için kullanılan viski kalmamıştır bu durumda barmen arkadaşımız viski ile yapılması gereken kahveye likör katarak yapmıştır yani duruma uydurmuştur. Başka bir örnek vermek gerekirse; Ay’a gitmekle görevlendirilen bir astronot Ay’a gitmek için dünya üzerinde yapay yer çekimi olmayan ortamlar çalışması gibi.
5. 5.      Yaratma: Bütün bir yaz cafede barmen olarak çalışan arkadaşımız bütün bir yazı ice tea ve kola içerek geçirir. Bu durumdan da baya sıkılmıştır. Bir şeyler yapması gerekir o da kendisine ait bir soğuk kahve yapmayı planlar. 2 ölçek espressoyu çimbalide süzdükten sonra shakerda süt ve karamelli dondurma ve azıcıkta baileys katarak karıştırır. Oluşan bu

yeni soğuk kahveye hoca special adını verir. Artık barmen arkadaşımız kendisine ait bir içecek üretmiştir. Yani yaratmıştır.

Devinimsel (Psiko-motor) Hedef Alanları:

Hedefleri saptarken şu noktaları göz önünde bulundurmak gerek:

• Hedefler öğretmenin değil, bir öğrenme etkinliğinin sonunda öğrencinin ulaşacağı özellikleri yansıtmalıdır. Yani öğretmene değil öğrenciye dönük/yönelik olmalıdır.  
• Hedeflerin ulaşılabilirlik olması gerekir. Öğrencilerin sene sonunda hedeflere ulaşılabilir olması gerekir. Ulaşılabilirlik; bir öğretmen öğrencilerinde temel bilgisayar becerisini geliştirmek istiyorsa ve okulda da bir tane bile ya da yeteri kadar bilgisayar yoksa o zaman o öğretmenin ulaşmak istediği hedef ulaşılabilirlik ilkesine uymaz. Okulun imkanları da bu konuda önemlidir. Öğrencilerin sosyo – ekonomik düzeyi bile etkili.  

• Ekonomiklik ilkesi; çok istenilen bir durum değildir. Bir hedef ifadesiyle öğrenciye birden çok davranış kazandırılıyorsa ekonomiklik ilkesine girer.
• Ayrıca hedefler herkes tarafından aynı biçimde anlaşılmalı, açık ve seçik olmalıdır.
• Yaşantıya dönük olmalı. Hedefleri yaşam alanını içinden seçmek yaşama yakınlık ilkesi ile ilgilidir. Öğrenciyi hayata hazırlamalı. Kullanışlık ilkesidir. Öğrencinin hayatta karşılaşacağı sorunlara kafasında somut fikirler oluşmasına yardımcı olmalıdır.
• Binişiklik ilkesi; birden çok hedef ve hedef ifadesi eğer aynı davranışa yöneliyorsa binişiklik adı verilir. Örneğin; felsefe hocası ahlak ve siyaset felsefesini anlatırken öğrencide sorgulayıcı bir tutum kazanması istemesi gibi. İki ayrı hedef aynı amaca hizmet  etmesi.

• Kaynışıklık; bir hedefi öğrenciye kazandırılmak istenirken başka bir dersin hedefinden, dersten, konudan ve üniteden yararlanıyorsak kaynışıklık ilkesini girer.
• Hedef cümlesinin sonunda “bilgisi, becerisi, gücü, yeteneği, oluş, ilgililik, farkındalık, hoşgörülülük” gibi sözcüklerden biri bulunmalıdır.
• Hedefler öğrenci davranışına dönük olarak ifade edilmelidir.
• Hedefler öğrenme sürecini değil, öğrenme ürününü yansıtmalıdır.
• Konu başlıkları hedef olmaz, çünkü bu tür anlatımlar davranışa dönüştürülemez.
• Hedefler kapsamlı ve aynı zamanda sınırlı olmalıdır. Bu anlamda hedefler bir tek davranışa değil, davranışlar grubunu ifade ederken diğer yandan da tek bir özellik göstermelidir.
• Hedeflerin hangi içerikle ilgili olduğu belirtilmelidir.
• Hedefler binişik olmamalı, tamamlayıcı yanı bitişik olmalıdır. 
• Hedefler birbirlerini desteklemeli, bir ders için yazılan hedefler kendi içinde mantıksal açıdan tutarlı olmalıdır.
• Hedefler ayrılan süre dikkate alınarak daraltılabilir veya genişletilebilir.
• Hedefler gözlenebilir davranışlara dönüştürebilir nitelikte olmalıdır.
• Öğrencinin hazır bulunuşluğuyla erişebilir olma.

İÇERİK

            Eğitim programının ikinci öğesi içeriktir ve “hedeflere ulaşmak için öğrencilere ne öğreteceğiz?” sorusunun cevabını verir. İçerik, eğitim hedeflerine ulaşmak için öğrencilere öğretilmesi planlanan ünite ve konuların düzenlenmesi, şeklinde tanımlanabilir. Amaçlanan hedeflere ulaşmak için ne öğretileceği sorusu içeriğe aittir. Kesinlikle hedeflere bağlı olarak yapılmalıdır. İçerik çağdaş değerlere uygun olmak zorundadır. Bilgileri bağımsız bir şekilde sıralanmamalıdır. İçerik belirlenirken dikkate alınması gereken ölçütler; yeterlik, anlamlılık, ilgililik, yararlılık, öğrenebilirlik, ekonomiklik.

İçerik seçme ve düzenleme ilkeleri:

• İçerik hedef davranışlara göre düzenlenmelidir; bu düzenleme yapılırken hedefin düzeyi ve taksonomik aşaması göz önüne alınmalıdır.
• İçerik çağdaş, bilimsel, sanatsal ve felsefi bilgiye uygun olmalıdır; içerik bilimsel bilgilere, sanatsal kuramlara ve felsefi bilgi ve yaklaşımlara ters düşmemeli, onları kapsamalı ve onlarla tutarlı olmalıdır.
• İçerik eğitim sisteminin temele aldığı felsefe ve eğitim felsefesine göre seçilip düzenlenmelidir; eğer eğitimin temele aldığı felsefe idealizm ve onun eğitime yansıması olan Daimicilik ise, içerik aklı kurallara uygun olarak kullanmak, mutlak ve değişmez doğrular olmalıdır. Temel alınan felsefe Realizm ve onun eğitime yansıması olan Esasicilik ise, içerik doğal ve toplumsal gerçekler ile kültürel değerler olmalıdır. Temele alınan felsefe Pragmatizm ve onun eğitime yansımaları olan İlerlemecilik ve Yeniden Kurmacılık ise, içerik demokratik bir yaşam tarzı, bilimsel yöntem ve her türlü bilginin değişeceğini benimsetmek olmalıdır.
• İçerik öğrencinin hazırbulunuşluk düzeyine uygun olmalıdır; hazırbulunuşluk öğrencinin eğitim ortamına getirdiği bilişsel, duyuşsal ve psiko motor alandaki yeterlilikleri ve bunlarla ilgili alt yapısıdır. İçerik öğrencinin hazır bulunuşluğuna uygun olmalı, hazır bulunuşluğun üzerinde ya da altında bir düzeyde olmamalıdır.
• İçerik somuttan soyuta doğru düzenlenmelidir; içerik düzenlenirken en somut konulara başlarda en soyut konular da sonlarda olmalı içerik ilerledikçe soyutlaşmalıdır. Böylelikle öğrencilerin ilk karşılaştıkları içerik somut ve somut konuların soyut konulara oran daha anlaşılır olacağından, öğrencilerin içerikle ilgili olumsuz bir tutum geliştirmesi önlenmiş olur. (Öğrencinin gelişim özelliklerine bakılırsa böyle olmalı)
• İçerik basitten karmaşığa doğru düzenlenmelidir; içerik düzenlenirken ünite ve konulardan en basit olanlara en önce en karmaşık olanlara da sonra yer verilmelidir. Böylelikle öğrencilerin ilk karşılaştıkları içerik basit daha çabuk öğrenilebilir nitelikte olacağından, öğrencilerin içerikle olumsuz motivasyon geliştirmesi önlenmiş olur.
• İçerik yakın çevre ve zamandan uzak çevre ve zamana doğru düzenlenmelidir; içerik düzenlenirken bireyin yakın çevresinden ve kendi yaşam gerçeklerinden başlanıp, giderek uzaklaşan ve bilmediği yaşantılar ve durumlara yer verilmelidir.
• İçerik kolaydan zora doğru düzenlenmelidir; içerik düzenlenirken en kolay bilgiler en önce, en zor bilgiler de en sona gelecek şekilde düzenlenmeli yani bilgiler içerik ilerledikçe zorlaşmalıdır. İlk önce kolay bilgilerle karşılaşılan öğrencide konulara ve derse karşı daha iyi motive olur.
• İçerik soyutlama ilkesine uygun düzenlenmelidir; içerikte verilmek istenilen ana fikir açık, yalın ve anlaşılır bir biçimde metnin ya başında ya da sonunda belirtilmelidir. Bu tür içerik öğrenci tarafında daha kolay öğrenilir.
• İçerik düzey ilkesine uygun düzenlenmelidir; içerik aşamalı ve birbirinin önkoşulu olacak şekilde sıralanmalıdır. Böyle yazılmış içerikte bilgilerin öğrenilmesi ve hatırlanması daha kolay olmaktadır.
• İçerik şema ilkesine uygun hazırlanmalıdır; içerik kişinin kendi öğrenme şemasını kurmasını olanak sağlayacak şekilde esnek bir anlayışla düzenlenmelidir. İçeriğin ana ve alt başlıkları birbiriyle ilişkili ve anlamlı olmalıdır. Çünkü bireyler yeni bilgileri kendi anlatım biçimleriyle öğrenirler.
• İçerik Vardama ilkesine uygun düzenlenmelidir; içerik öğrencinin elde ettiği bilgi ve becerilere dayanarak geçmişi ve geleceği kestirmesine olanak vermelidir. Bunun için içerikte, “…….ya uymazsak neler olur?, …..nın nedeni nedir?” gibi konuların anlatıldığı başlıklar bulunmalıdır. Vardama; ileriyi görme, tahmin etme, yordama yapma.
• İçerikte alıştırma durumları olmalıdır; her içerikte bölüm başlarında, sonlarında ya da ünite sonlarında o içerik aracılığıyla ile kazandırılması beklenen hedef davranışları yoklayan sorular olmalıdır.
• İçerik görsel materyallerle desteklenmelidir; içerikte sunulan kavramlar, olgular, semboller, sınıflamalar kısacası bilgi türleri, tablolar, şekiller, resimler, akış diyagramları, haritalar, grafikler vb. görsel materyallerle desteklenmeli ve içeriğin somutlaştırılması sağlanmalıdır.
• İçerik öğrencilerin düşünme yeteneklerini geliştirecek şekilde düzenlenmelidir; içerik öğrencilerin sadece ezbere öğrenebilecekleri şekilde değil; onların sorun çözme, eleştirel düşünme, yaratıcı düşünme ve yansıtıcı düşünme gibi becerilerini de geliştirici nitelikte seçilmeli ve düzenlenmelidir.
• İçerik uygulanabilir şekilde seçilip düzenlenmelidir; seçilen içeriğin öğretilebilmesi için içeriğin gerektirdiği uygun araç – gereç ve fiziki koşulların mevcut olması gerekir. Çevre şartları sağlanmamışsa bazı konuların içerikten çıkartılması gerekir.
• İçerik öğrenciye fayda sağlayacak şekilde düzenlenmelidir; içeriğe dahil edilen konulardaki bilgilerin öğrenci için anlamlı ve faydalı olması gerekir.
• Aşamalılık: Türkçe dersinde “kuralına uygun bir cümle yazabilme” hedefine uygun konular verilmeden önce cümlenin tanımını ve açıklaması verilmelidir.

İÇERİK DÜZENLENMESİNDE KULLANILAN YAKLAŞIMLAR

1. 1.      Doğrusal Programlama Yaklaşımı: Birbiriyle ardışık sıralı, yakın ilişkili ve zorunlu ya da önkoşul öğrenmelerin ağırlıklı olduğu konuların düzenlenmesinde doğrusal programlama yaklaşımı kullanılır. Bu yaklaşım, özellikle aşamalılık özelliği taşıyan dersler için kullanılır. Bir dersin konuları arasında aşamalılık söz konusu ise bu içerik türü kullanılabilir. Örneğin; Matematik dersinde öğretmen öğrencilere temel aritmetik becerileri kavratmadan havuz problemlerine, geometri gibi üst düzey konulara geçemez.

1. 2.      Sarmal Programlama Yaklaşımı: Konuların yeri ve zamanı geldikçe tekrar tekrar öğretilmesi söz konusu olduğunda bu düzenlemeden yararlanılır. Her konunun kendi içindeki konuları arasında da bir ardışıklık söz konudur. Özellikle dil öğretim programlarının içeriğini düzenlemede bu yaklaşımdan yararlanılmaktadır. Yabancı dil öğretim programlarının içeriklerinde olduğu gibi konuların yeri ve zamanı geldikçe tekrar tekrar öğretilmesi söz konusu olduğunda “sarmal programlama yaklaşımı” kullanılabilir. Konular arsında aşamalılık ilkesi olmasına gerek yok. Öğretmen eğer isterse geçmiş konuların tekrar yapar. Örneğin; bir İngilizce öğretmeni öğrencilerine ilk gün renkleri öğretir ikinci gün ise, nesneleri öğretir. Konular arasında bir bağ yok. Öğretmen eğer isterse tekrar yapabilir.

1. 3.      Modüler Programlama Yaklaşımı: Öğrenme üniteleri modüllere ayrılır. Her modül kendi içinde doğrusal, sarmal ya da farklı yaklaşımla düzenlenebilir. Modüller arasında aşamalı bir bağ olması önemli değildir; önemli olan her modülün anlamlı bir bütün oluşturmasıdır. (Modüller arasında aşamalılık yok. Her bir modülde kendi içinde içerik düzenleme yaklaşımları ile düzenlenmelidir). İçerikler bağımsız. İçerik üniteler ayrılır, her ünite kendi içinde doğrusal, sarmal ya da farklı bir yaklaşımla düzenlenir. Üniteler arasında aşamalı bir bağ olması önemli değildir.

1. 4.      Piramitsel Programlama Yaklaşımı: Bu yaklaşımda, ilk yılarda geniş tabanlı konuların yer alması, giderek uzmanlaşmanın küçük birimlerde olması ve daralması söz konusudur. Eğitimin başında ve sonunda ne olacağı belli, her eğitim yılı arttıkça eğitim uzmanlaşıyor. Esneklik söz konusu değil. Başından sonuna kadar hangi derslerin öğretileceği belli.

1. 5.      Çekirdek Programlama Yaklaşımı: Ortak çekirdek konular, ilk öğrenilecek konular olarak planlanır ve piramit yaklaşımda olduğu gibi her öğrenci tarafından alınır. Bu çekirdek program etrafında her öğrenci ilgi duyduğu alanlarda ders alabilir. Söz gelimi, Fen Bilgisi konuları çekirdek programla, Fizik, Kimya, Biyoloji konuları da ilgi alanlarıyla alınır ve buna göre içerik düzenlenmesi yapılır. Ortak bilgi ve becerilerin öğrenilmesinden sonra öğrencilerin istedikleri dersleri seçmesi. Örneğin; tıp fakültesinde bütün öğrenciler 6 yıl ortak dersi görüyorlar daha sonra herkes farklı alanlara yöneliyor daha sonra piramitsel program yaklaşımda olduğu gibi herkes uzmanlaşıyor.

1. 6.      Konu Ağı Proje Merkezli Programlama Yaklaşımı: Öğrencilere konuların ağı bir harita gibi çıkarılıp verilir ve belli zamanlarda nerelerde olmaları gerektiği söylenir. Bu yaklaşımda konuların içeriğine öğrenciler kendi kendine ya da grup halinde karar verir. Konular küçük projeler olarak da belirlenir. Tamamen öğrenci merkezli. Öğrenciler, hangi konuya ne zaman anlatacaklarına kendileri belirliyorlar.

1. 7.      Sorgulama Merkezli Programlama Yaklaşımı: İçerik düzenlenmesi öğrencilerin sorunlarına göre oluşturulur. Bu yaklaşım, öğrencilerin sorularına ve gereksinimlerine yanıt verme gerekliliğini benimseyen felsefi görüşe göre temellendirilir. Özellikle ilköğretim düzeyinde öğrenci soruları çok değerli bir öğrenme yaşantısı oluşturabilir. Eğitim düzeyi yükseldikçe daha sınırlı ve özel uzmanlık alanlarına ilişkin sorulara göre programların içerikleri düzenlenir. Örneğin; bir şehre doğu bölgelerinden çok göç olmuşsa o bölgede oluşan ana dil sorununa çözmeye yönelik bir içerik oluşturmak akıllıca olur.

Belirtke Tablosu: Hedefle içeriği bir tabloda görülmesini sağlar. Öğretmene sınav hazırlamada kılavuzluk yapar. Belirtke tablosunda; hedefler, konu başlıkları, alt konu başlıkları, hedeflerin düzeyi yer alır.

• Hedef – İçerik ilişkisini kurmak (konuların hangi hedef alanında gerçekleşeceğini belirlemek)
• Dersin özel hedeflerinin hangilerinin daha önemli olduğunu göstermek.
• Programın hedeflerinin niteliğini belirlemek.
• Ölçme aracı için uygun sorular geliştirmek.
• Eğitim durumları (öğrenme yaşantılarını belirlemek).
• Öğretim sürecinde belirtke tablosu kullanmanın en önemli işlevi; hedef alanlarının hangi öğrenme konularıyla ilişkili olduğunu belirlemesidir.

Eğitim Durumları (öğrenim yaşantıları)

            Nasıl sorusuna yanıt verir. Belirlenen hedeflere dair içeriğin nasıl oluşturulması gerektiğini belirler.

• Strateji, yöntem ve tekniklerin öğretmen tarafından seçilmesi
• Hangi araç ve gereçlerden yararlanılacağı belirlenmesi gerekir. Araç ve gereçler ders içinde dikkatini çeker ve öğrenmeye güdüler öğrenilenler kalıcı olur.  Bir araç gereç dersin sadece bir kısmında kullanılmalıdır tamamında değil. Araç gereçlerin dezavantajları ise; maddi olarak külfetli, zaman alabilir ve öğrencileri tembelliğe iter araştırmacılıklarını köreltir. Araç – gereç kullanmanın en önemli faydalarından biride, iletinin anlaşılması için ip uçları vermedir.
• Eğitim ortamı, sınıfın kalabalık olması, ışık düzeni, sıcaklığı, duvarların boyası vb.
• Öğretme – öğrenme etkinliklerinin planlamasının temel amacı, kalıcı öğrenmeyi sağlamasıdır.  
• Üç temel öğesi; öğrenci, öğretim programı, öğretim hizmeti.

Öğretim Hizmetinin Niteliğini Oluşturan Değişkenler:

• Dönüt – Düzeltme: Dönüt, öğrenme – öğretme sürecinde öğrenciye öğrenmelerinin yeterli ya da gösterdiği davranışın beklenen davranışa uygun olup olmadığının bildirilmesi işlemidir. Dönüt, geri bildirim de demektir. Geri bildirim, öğrenene kişinin öğrenme düzeyi hakkında bilgi sahibi olması. Her türlü sınav sonucu dönüttür. Dönüt şu işe yarar; öğrenciye eksiklerini fark etmesini sağlar.
• İpucu: Öğrenme – öğretme sürecinde öğrenmenin oluşması için öğretmenin en önemli görevi, öğrenciye öğrenmesinde yol göstermektir. Öğretmen bu görevini öğrenciye çeşitli ipuçları vererek yerine getirir. İpuçları, öğrenciye öğrenme – öğretme sürecinde neyi, niçin, nasıl ve ne kadar öğreneceğini gösteren sözlü ve yazılı tüm iletileri kapsar. İpuçları; öğrencilere yeni bilgiler verir, önceki öğrenilenleri hatırlatarak önceki öğrenilenler ile yeni öğrenilecekler arasında ilişki kurulmasını, dikkatin konuya toplanmasını ve düşünmeyi sağlar, öğrencileri istenilen davranışı göstermeye yöneliktir. Öğretmen soru soracağı zaman kesinlikle tüm sınıfa sormalı. Soru da ipucu olmamalıdır. Soru herkesten tarafından çok rahat bir şekilde anlaşılabilmeli. Soru sorulduktan sonra tüm sınıf dinlenmelidir. Eğer öğretmen sorduğu bir soruda öğrenciler soruyu yanıtlayamıyorsa öğrencide var olan bilgiyi canlandıracak tarzda ipuçları vermeli. Öğretmen soruyu sorduktan sonra bir süre beklemeli eğer beklenen cevaplar gelmiyorsa ipucu vermelidir ipucu, soru sorulduktan hemen sonra verilmemelidir. İpuçları, öğrencilerin gelişim düzeylerine ve öğrenme özelliklerine göre söz, vurgu, soru, yazı, resim, şekil, çizgi, renk, çizim, gösterim, harita, model, film, sembol, işaret, tarif, gibi çeşitli aracılar kullanarak farklı ipuçları verir. Öğretmenin derste bir önceki konuda geçen bilgileri hatırlatması, dersin sonunda gerçekleşecek amaçları ve davranışsal amaçları belirtmesi, dersin nasıl işleneceğini açıklaması, konuyla ilgili örnek vermesi, tahtaya resim veya şekil çizmesi, soru sorması, kimi sözcükleri ve tümceleri farklı bir ses tonuyla söylemesi, tahtaya yazdığı sözcük ve tümcelerden bazılarının altını çizmesi veya başka bir renkle yazması, bir davranışı göstermesi, uyarılarda bulunması gibi etkinlikler ipucu verme amacını taşıyan etkinliklerdir. İletişim sürecinde yer almayan bir öğedir. İpucu kullanmanın birinci etmeni; öğrenmeyi kolaylaştırmasıdır.

• Öğrenci katılganlığı: Öğrencinin öğrenme öğretmen sürecinde öğrenmesini sağlayacak bir yaşantı geçirmesi için, kendisi için hazırlanan öğretme durumunun öğeleriyle kendisine verilen işaret ve açıklamalar doğrultusunda etkileşmesidir. Katılma dışarıdan gözlenebilecek biçimde açık ya da dışarıdan gözlenemeyecek biçimde örtülü olabilir. Öğrencinin öğretmenin sorusunu yanıtlaması, öğrenme konusuyla ilgili açıklama yapması, örnek vermesi, soru sorması, bir okuma parçasında anlamını bilmediği sözcüklerin altını çizmesi, bu sözcüklerin anlamlarını sözlükten bulması, haritada bir kentin yerini göstermesi, tahtada veya defterinde bir matematik problemini çözmesi gibi etkinlikler öğrencinin açık katılımını gösterir. Buna karşılık, öğrencinin öğretmenin sorusunun yanıtını zihninden bulmaya çalışması, bir matematik problemini zihninden çözmesi, öğretmenin söylediği bir tümceyi içinden tekrar etmesi gibi dıştan açıkça görülemeyen ve gözlenemeyen öğrenme çabaları örtülü katılmadır. Burada öğretmen öğrencileri derse katmak için öğrenci merkezli stratejileri seçmelidir (işbirlikli öğrenme). Araç ve gereçler kullanılmalı ve pekiştireçler kullanılmalıdır.

• Pekiştireçler: Öğrencilerin öğrenme güdülerini artırır, dikkat ve çabaları öğrenmeye yönlendirir, beklenen davranışların gösterilmesini özendirir, böylece öğrencinin öğrenme sürecine etkin katılımını sağlar. İstenilen davranışı görünme sıklığını artırmak ya da istenilmeyen davranışın görülme sıklığını azaltmak için kullanılan yönergelerdir. Olumlu pekiştireçler, istenilen davranışın görülme sıklığını artırabilmek için bireyin hoşuna giden uyarıcının verilmesidir. Olumsuz ise, istenilen davranışın görülme sıklığını artırabilmek için ortamdaki olumsuz olan uyarıcının çekilmesidir. Ceza; istenmeyen bir davranışın görülme sıklığını azaltmak için verilen uyarıcılardır. Ceza bir davranışın hemen ortadan kalkmasına neden olmaz. Örneğin; kopya çekmek yasaktır ve bir cezası vardır ama öğrenci fırsatını bulursa kopya çeker. Trafik cezaları vardır ama insanlar fırsatını yakalarsa eylemi tekrarlar. Ceza öğrenci katılganlığını artırmaz. Sadece sınıfta istenmeyen durumu ortadan kaldırır.

Öğrenme – Öğretme Sürecinde Uyulması Gerekenler İlkeler

            Okuldaki öğrenme ve öğretmenin gerçekleşmesinde temel koşul olan öğrenci kaynaklı içsel etmenler ile öğretmen kaynaklı olan dışsal etmenlerin başlıcaları şunlardır:

• Öğrencinin öğrenmesini etkileyen yaşı, bedensel ve zihinsel gelişim düzeyi, genel yeteneği, sağlık durumu, sosyo – kültürel koşulları gibi bireysel özellikleri
• Öğrencinin yeni öğrenmelerini kolaylaştıran ya da olanaklı kılan bilişsel nitelikli ön öğrenmelerinin düzeyi,
• Öğrencinin öğrenmesini önemli derecede etkileyen öğrenme amacı ve gereksinimi, öğrenme güdüsü, öğrenmeye ilgi duyma, önem verme, dikkat etme, öğrenmeyle ilgili özgüveni gibi duyuşsal özelliklerinin olumluluk derecesi,
• Öğrenme – öğretme sürecinde neyin, niçin, nasıl ve ne kadar öğrenileceğini ileten ipuçlarının (işaret ve açıklamaların) tüm öğrenciler için yeterli, açık, anlaşılır, uygun, çeşitli, dengeli ve uygun sıklıkta olması,
• Öğrenme – öğretme sürecinde beklenen veya beklenene yakın davranışı gösteren öğrencilere pekiştirici uyarıcıların yerinde, zamanında, çeşit ve sıklık yönünden dengeli ve öğrenci niteliklerine uygun olarak verilmesidir,
• Öğrenciye öğrenmesiyle ilgili zamanında ve yeterli düzeyde dönüt verilmesi ve öğrenme eksikliklerini giderici yeterli ve uygun ek öğretme önlemlerinin zamanında alınmasını ve uygulanmasıdır.

DEĞERLENDİRME (SINAMA DURUMLARI)

            Hedeflere bağlı olarak oluşturulur. Hedef davranışlarla öğrencilere ne oranda kazandığını öğrenmek için kullanılır. Uygulanan bir eğitimin başarılı olup olmadığının, başarılı ise ne düzeyde ve hangi öğrenciler için başarılı olduğunun bilinmesi gerekir. Başarı derecesinin bilinmesi öğrencilerde meydana gelen davranış değişikliklerinin ölçülüp değerlendirilmesi ile olanaklıdır. Sınama durumları, hedef ve davranışların gerçekleşip gerçekleşmediğini, gerçekleştiyse ne düzeyde gerçekleştiğini, gerçekleşmediyse nedenlerini belirlemek ve gerekli düzeltme, yenileme, geliştirme çalışmalarını yapmak amacıyla kullanılır. Program değerlendirme çalışmalarının amaçları:

• Program değerlendirme çalışmalarının temel amacı, programın hedeflerinin gerçekleşme düzeyini belirleme.
• Öğretiminin etkinliğini belirleme. Programın temel boyutları arasındaki ilişkiyi güçlendirme.
• Programın geliştirmesine olanak sağlama. Hedefleri ulaşma düzeyini saptama

Öğretim Etkinliklerinin Planlanması

Planlama, önceden belirlenmiş olan program amaçlarına ulaşabilmek için hangi öğretim etkinliklerinin seçileceğini, bu etkinliklerin öğrencilere niçin ve nasıl yaptırılacağını, hangi yöntem ve teknik ve araç – gereçlerin kullanacağını ve öğrenilenlerin nasıl değerlendireceğini önceden tasarlama işidir.

Öğretimi Planlamanın Sağladığı Faydalar

• Eğitimin kalitesini arttırır.
• Eğitim – öğretim sürecine yön verir, uygulamanın tutarlılığını sağlar.
• Hedef – İçerik ilişkisini ve uygun stratejiyi, yöntem, araç – gereç belirlenmesini sağlar.
• Öğretmene yol gösterir, öğretmen ve öğrencilerin öğretimi daha bilinçli yönlendirmelerini sağlar.
• Değerlendirmenin geçerliliğini ve güvenirliliğini sağlar.
• Konuların zamanını ve süresini düzenler.
• Plana bağlı olarak ders yapılırsa sınıf içerisinde istenen ortam sağlanır.

Öğretimde Üç Tür Plan Türü Kullanılır:

1. 1.      Yıllık Plan: Bir öğretim yılı için hazırlanan ve gerçekleştirilmeye çalışacak hedeflerin, işlenecek konuların, kullanılacak strateji ve yöntemlerin ve değerlendirme esaslarının belirlendiği ve zamana dağıtıldığı genel bir tasarıdır. Yıllık planda esneklik bırakılmalıdır bunun nedeni ise iklim koşulları, doğal afetlerden dolayı okulların tatil olması. Yıllık planda yer alan bölümler: Amaçlar-hedefler, konular, yöntem-teknikler, kaynak, araç-gereçler, deney, gezi-gözlem, diğer zümre öğretmenlerle işbirliği, ödevler ve konusu, değerlendirme, düşünceler.
2. 2.      Ünite Planı: Bir ünite içindeki öğrenme – öğretme etkinliklerinin bu üniteye ayrılan ders saatleri içinde gerçekleşecek biçimde sıra ve düzene konması amacıyla hazırlanan bir plandır. Yıllık plana dayalı olarak dersin özel hedeflerinden hangilerinin bu ünitede gerçekleştirilmeye çalışacağının, bu amaçla hangi kritik davranışların öğretileceğinin, bu kritik davranışlarının öğretilmesi için hangi öğretme – öğrenme etkinliklerinden yararlanılacağı belirlenmeye çalışılır. Ünite bilgileriyle ilişkili konular ve etkinlikler bütünüdür. Ünite planları birbirine yakın ve ilişkilendirilmiş konuların belirli zaman içerinde bir bütün olarak işlenmesini sağlar.
3. 3.      Günlük Plan (Ders Planı): Bir günde yada bir derste yapılacak bütün öğretim etkinliklerinin tasarımının yapıldığı bir plandır. Ders planı öğretmene rehberlik eder. Aynı zamanda ders planı esnek bırakılmalıdır. Sebebi ise öğrencilerin bireysel farkları olduğu için. Günlük plan üç ana bölümden oluşur. Günlük plan hazırlamanın en önemli nedeni; öğretme-öğrenme sürecinde öğrencilere kazandırılması istenen içerik ile etkinliklerin mantıksal olarak gerçekleşmesini sağlama.

Giriş: Öğretme sınıfa ilk girdiği zaman sınıfı güler yüzlü bir ifadeyle selamlamalıdır. Sınıftan ayrılırken de iyi günler vb. demelidir. Öğretmen konuya giriş yapmadan önce öğrencilerin dikkatlerin çekmelidir. Bu amaçla, soru sorabilir, beden dilini, ses tonunu kullanabilir. Günlük yaşamdan örnekler vermelidir. Öğreteceği konuya motive etmelidir bu amaçla, konunun nerede, ne zaman, ne şekilde işine yarayacağını açıklamalıdır. Hedeften haberdar etmelidir. Önkoşul bilgileri hatırlatma. Önceki öğrenmelerin hatırlanması. Öğretmen, öğrencilerin derse karşı ilgilerini en üst düzeye çıkarmak için çeşitli etkinlikler düzenleyip işe koşar bunu yaparak güdülemeyi sağlamış olur.

Gelişme: Anlatılacak konunun hangi strateji ve yöntem ve teknikle anlatılacağı belirlenir. Bir yöntem dersin tamamında kullanılmamalı. Dağılan dikkatleri toplamak için soru – cevap yöntemi kullanılmalıdır. Uygun pekiştireçler de verilebilir. Öğretmen, öğretme-öğrenme ortamını düzenlerken öğrencilerin bireysel farklılıklarını göz önünde tutmak zorundadır bunun için ise değişik yöntem, teknik ve taktikleri işe koşmakla olabilir.

Sonuç: Bugün ne öğrendik diyerek konunun özeti yapılmalıdır. Öğrencilerin kafasında bilgilerin netleşmesi sağlanmalıdır. Öğrettiği konuyla ilgili ne oranda kavranıldığını ölçmek için öğrencilere kitabınızdaki şu soruyu çözün diyebilir. Bütün bunlar yapıldıktan sonra sonraki derste hangi konuyu işleyeceğini hangi araç – gereçlerin kullanılacağı söylenmelidir.

Derste İzlenecek Aşamalı Sıra ve Sonuçları

1. 1.      Dikkat Çekme: Öğrenciler, konu alanına dikkatlice bakarlar ve öğrenmeye hazır hala gelirler. Soru sorma, beden dili, ses tonu, günlük yaşamdan örnekler verme, derse araç -   gereçle girme, şekil, resim, grafik kullanma.
2. 2.      Güdüleme: Öğrenciler, neden dersi dinlemek ve öğrenmek zorunda olduklarını anlarlar. Konunun öneminden bahsetme, öğrenmeye istekli hale getirme, öğrenmeye öncelik verme, konun nerede, ne zaman, ne şekilde işine yarayacağını açıklama. Dersin hedeflerini ve konularını öğrencilere açıklamak ile öncelikle amacımız öğrencileri güdülemektir.
3. 3.      Gözden Geçirme: Öğrenciler, derste kazanacakları davranışların neler olduğunu bilirler. Davranışların aşamalı olarak nasıl geliştirildiğini görürler.
4. 4.      Geçiş: Öğrenciler, davranışları nasıl öğreneceklerini anlarlar.
5. 5.      Geliştirme: Öğrenciler, konuyla ilgili bilgi, zihinsel beceri kazanırlar ve yeteneklerini geliştirirler.
6. 6.      Özetler: Öğrenciler, özetlenen özel ve temel fikirler arasındaki ilişkileri görürler.
7. 7.      Yeniden Güdüleme: Öğrenciler, öğrendiklerini nasıl kullanacaklarını kavrarlar.
8. 8.      Dersi Bitiriş: Öğrenciler, dersi bütünüyle kavrarlar.